Jak sprawdzić, czy cel jest mój?
- Mateusz Grabowski
- 12 lip
- 7 minut(y) czytania
Cel może być dobry, ale już nieaktualny
Cel warto sprawdzić, kiedy coraz trudniej jest Ci wyjaśnić, dlaczego nadal go realizujesz. Brak energii nie zawsze oznacza lenistwo albo niedostateczną dyscyplinę. Czasami jest informacją, że cel został wyznaczony przez wcześniejszą wersję Ciebie i nie odpowiada już Twojej obecnej sytuacji.
Możesz nadal pracować nad awansem, którego chciałeś pięć lat temu. Rozwijać firmę w kierunku, który przestał dawać Ci satysfakcję. Kończyć projekt, ponieważ poświęciłeś mu już dużo czasu. Albo realizować definicję sukcesu, która bardziej odpowiada oczekiwaniom otoczenia niż Twoim potrzebom.
Nie oznacza to, że przy pierwszym spadku motywacji należy porzucić plan. Oznacza natomiast, że przed kolejną próbą mobilizacji warto sprawdzić sam fundament:
Czy ten cel nadal prowadzi mnie w stronę życia, które chcę budować?
Najważniejsze wnioski
Cele mogą się dezaktualizować, ponieważ zmieniają się nasze potrzeby, role, możliwości i wartości.
Spadek motywacji może wynikać zarówno ze zmęczenia, jak i z utraty znaczenia celu.
Zmiana celu nie zawsze oznacza rezygnację. Czasami wystarczy zmienić jego formę, zakres albo tempo.
Cel warto oceniać nie tylko przez pryzmat rezultatu, lecz także kosztu, jaki ponosisz podczas jego realizacji.
Pierwszym krokiem nie musi być nowy plan. Może nim być uczciwa odpowiedź na pytanie: „Dlaczego nadal tego chcę?”.
Dlaczego cel nie jest już mój?
Większość celów powstaje w określonym kontekście. Wyznaczasz je, mając konkretną wiedzę, sytuację finansową, poziom energii, relacje i wyobrażenie o przyszłości.
Z czasem część tych warunków się zmienia. Jak sprawdzić, czy cel jest mój?
Możesz zdobyć doświadczenie, które pokazuje Ci, że dana ścieżka wygląda inaczej, niż zakładałeś. Możesz zacząć inaczej rozumieć sukces. Mogą zmienić się Twoje obowiązki rodzinne, zdrowie, potrzeba bezpieczeństwa albo gotowość do podejmowania ryzyka.
Problem pojawia się wtedy, gdy aktualizujesz kalendarz, metody działania i listy zadań, ale nie aktualizujesz samego celu.
Badania nad tak zwaną zgodnością celu z własnym „ja” wskazują, że osoby realizujące cele spójne z ich rozwijającymi się zainteresowaniami i wartościami wkładają w nie bardziej trwały wysiłek i częściej je osiągają. Nie chodzi więc wyłącznie o to, czy cel jest ambitny, lecz także o to, z jakiego powodu został wybrany.
7 sygnałów, że Twój cel wymaga sprawdzenia
1. Coraz częściej używasz słowa „powinienem”
„Powinienem bardziej się postarać”.
„Powinienem chcieć tego awansu”.
„Powinienem wreszcie rozwinąć firmę”.
Słowo „powinienem” nie oznacza automatycznie, że cel jest niewłaściwy. Może jednak wskazywać, że głównym źródłem działania stały się presja, poczucie winy albo oczekiwania innych osób.
Zapytaj:
Czy nadal tego chcę, czy tylko uważam, że powinienem tego chcieć?
2. Osiąganie kolejnych etapów nie daje satysfakcji
Realizujesz plan, odhaczasz zadania i otrzymujesz dobre wyniki, ale nie pojawia się poczucie znaczenia.
Czasami wynika to ze zmęczenia. Czasami jednak rezultat przestał odpowiadać potrzebie, która kiedyś stała za celem.
Możesz zdobywać coraz wyższą pozycję, chociaż obecnie bardziej potrzebujesz autonomii. Możesz zwiększać przychody, choć prawdziwym problemem stał się brak czasu. Możesz kończyć kolejne szkolenia, podczas gdy potrzebujesz zacząć używać tego, co już potrafisz.
3. Motywuje Cię głównie zewnętrzny termin
Przez większość czasu odkładasz działanie, a mobilizacja pojawia się dopiero wtedy, gdy ktoś oczekuje wyniku, zbliża się termin albo istnieje ryzyko negatywnej oceny.
Taki sposób działania może czasowo przynosić rezultaty. Warto jednak sprawdzić, czy pod presją nadal znajduje się osobista odpowiedź na pytanie: „Po co mi to?”.
4. Wyobrażenie rezygnacji przynosi przede wszystkim ulgę
Kiedy myślisz o odłożeniu celu, pierwszą reakcją nie jest żal, lecz ulga.
Nie jest to jeszcze dowód, że należy z niego zrezygnować. Ulga może wynikać z przeciążenia albo źle zorganizowanego działania. Jest jednak ważnym sygnałem do sprawdzenia kosztów, tempa i znaczenia celu.
5. Cel pasuje do dawnej wersji Twojego życia
Wyznaczyłeś go, kiedy miałeś inne możliwości, potrzeby albo obowiązki.
Być może wtedy chciałeś intensywnie rozwijać karierę, a obecnie ważniejszy stał się czas. Być może planowałeś zmianę zawodu, lecz zyskałeś wpływ na obecnym stanowisku. Być może chciałeś stworzyć duży biznes, a dziś bardziej odpowiada Ci mniejsza, stabilna działalność.
Aktualizacja celu nie jest brakiem konsekwencji. Jest uwzględnianiem rzeczywistości.
6. Musisz stale przekonywać siebie, że cel jest ważny
Tworzysz kolejne tablice marzeń, systemy nagród i harmonogramy, ale żadna metoda nie przywraca głębszej gotowości do działania.
Być może problemem nie jest brak odpowiedniej techniki. Być może próbujesz za pomocą techniki produktywności rozwiązać problem znaczenia.
7. Nie pamiętasz, dlaczego zacząłeś
Potrafisz opisać plan, terminy i oczekiwany rezultat, ale trudno Ci powiedzieć, jaka osobista potrzeba stoi za tym celem.
W takiej sytuacji warto wrócić do początku. Nie po to, aby ocenić dawną decyzję, lecz żeby sprawdzić, czy jej uzasadnienie nadal jest aktualne.
Cel własny czy przejęty od otoczenia?
Większość ważnych celów nie powstaje w całkowitej izolacji. Wpływają na nas rodzina, kultura organizacyjna, partnerzy, przyjaciele, media i środowisko zawodowe.
Nie chodzi więc o stworzenie celu, na który nikt nie miał wpływu. Bardziej użyteczne jest pytanie:
Czy świadomie wybieram ten cel również dzisiaj?
Możesz realizować oczekiwanie, które początkowo przyszło z zewnątrz, ale z czasem stało się zgodne z Tobą. Możesz też realizować cel, który wygląda bardzo indywidualnie, lecz w rzeczywistości służy głównie zdobywaniu aprobaty.
Teoria autodeterminacji opisuje różnicę między działaniem podejmowanym z poczucia autonomii a działaniem kontrolowanym przez presję, nagrody lub poczucie winy. Motywacja nie musi być wyłącznie wewnętrzna albo zewnętrzna, ale poczucie wyboru ma istotne znaczenie dla jakości zaangażowania.
12 pytań, które pomogą Ci sprawdzić cel
Znajdź spokojne 20–30 minut. Nie próbuj od razu tworzyć nowego planu. Najpierw odpowiedz pisemnie na pytania:
Kiedy po raz pierwszy zdecydowałem, że chcę osiągnąć ten cel?
Co wtedy działo się w moim życiu?
Jaką potrzebę miał zaspokoić ten cel?
Czy ta potrzeba nadal jest ważna?
Co zmieniło się od momentu wyznaczenia celu?
Co daje mi jego realizacja już teraz, a nie dopiero po osiągnięciu wyniku?
Jaką cenę płacę za jego realizację?
Czy zaakceptowałbym tę cenę również dzisiaj?
Czy wybrałbym ten cel, gdyby nikt nie miał się o nim dowiedzieć?
Czy jego osiągnięcie przybliży mnie do życia, którego obecnie chcę?
Co poczułbym, gdybym zmienił ten cel?
Co poczułbym, gdybym przez kolejne trzy lata realizował go bez zmian?
Nie szukaj odpowiedzi, która brzmi rozsądnie. Szukaj odpowiedzi, która pokazuje rzeczywisty konflikt, potrzebę albo kierunek.
Kiedy zmienić plan, a kiedy sam cel?
Spadek motywacji może mieć kilka różnych przyczyn. Dlatego nie warto od razu uznawać, że cel jest błędny.
Zmień sposób działania, gdy:
cel nadal wydaje Ci się ważny;
wyobrażenie jego osiągnięcia daje energię lub poczucie sensu;
problemem jest brak czasu, umiejętności albo odpowiedniego wsparcia;
plan jest zbyt skomplikowany;
pierwszy krok jest niejasny;
próbujesz zrobić zbyt wiele naraz.
Zmień zakres lub tempo, gdy:
cel jest ważny, ale obecna forma przeciąża Cię;
Twoje zasoby są dziś mniejsze niż w chwili planowania;
rezultat można osiągnąć inną drogą;
potrzebujesz wersji minimum zamiast całkowitej rezygnacji.
Sprawdź sam cel, gdy:
realizujesz go głównie z poczucia obowiązku;
osiąganie kolejnych etapów nie daje znaczenia;
cel jest sprzeczny z Twoimi obecnymi wartościami;
jego koszt jest stale większy niż wartość;
wyobrażenie rezygnacji przynosi długotrwałą ulgę;
nie potrafisz wskazać osobistego powodu dalszego działania.
Umiejętność odejścia od celu, który stał się nieosiągalny albo stracił znaczenie, nie musi być przejawem porażki. Badania nad samoregulacją wskazują, że zdolność wycofania wysiłku z niedostępnego celu i ponownego zaangażowania się w inne wartościowe cele może wiązać się z lepszym dobrostanem.
Przykład: cel, który wyglądał dobrze na papierze
Marek od kilku lat przygotowywał się do objęcia stanowiska kierowniczego. Uzupełniał kwalifikacje, przyjmował dodatkowe projekty i budował pozycję w organizacji.
Kiedy możliwość awansu stała się realna, zaczął odwlekać rozmowę z przełożonym. Początkowo interpretował to jako lęk przed odpowiedzialnością.
Podczas rozmowy przyjrzeliśmy się temu, co stanowisko miało mu dać. Kilka lat wcześniej chodziło o większy wpływ, rozwój i stabilność finansową. Tymczasem jego obecna sytuacja wyglądała inaczej. Wpływ zdobył już poprzez prowadzenie projektów. Wynagrodzenie przestało być głównym problemem. Znacznie ważniejsze stały się autonomia i czas na rozwijanie własnego przedsięwzięcia.
Nie oznaczało to, że wcześniejszy cel był błędem. Był odpowiedzią na dawną sytuację. Problemem byłoby automatyczne kontynuowanie go bez ponownego wyboru.
Marek nie podjął natychmiastowej decyzji o odejściu z pracy. Najpierw sprawdził trzy możliwości: awans, poszerzenie obecnej roli oraz stopniowe przygotowanie zmiany zawodowej.
Pierwszym krokiem nie było więc „rzucenie wszystkiego”. Było nim odzyskanie możliwości wyboru.
Przykład ma charakter zanonimizowany i łączy elementy kilku historii, aby chronić prywatność klientów.
Co zrobić po sprawdzeniu celu?
Nie musisz od razu podejmować radykalnej decyzji.
Wybierz jeden z czterech kierunków:
Kontynuuję cel bez zmian, ponieważ nadal jest ważny, a problem dotyczył chwilowego zmęczenia.
Zmieniam sposób działania, ponieważ cel jest mój, ale obecny plan nie działa.
Zmniejszam zakres lub zmieniam tempo, aby dopasować cel do obecnych zasobów.
Aktualizuję cel, ponieważ stary kierunek przestał odpowiadać mojej sytuacji.
Następnie określ jeden krok, który można wykonać w ciągu siedmiu dni.
Nie „zmienię pracę”, lecz: „spiszę trzy warunki, które powinna spełniać moja kolejna rola”.
Nie „rozwinę firmę”, lecz: „porozmawiam z dwoma obecnymi klientami o potrzebach, których dziś nie zaspokajam”.
Nie „będę bardziej dbać o siebie”, lecz: „zablokuję w kalendarzu dwa wieczory bez pracy”.
Pierwszy krok nie musi rozwiązywać całego problemu. Ma dostarczyć informacji i przywrócić poczucie wpływu.
Sprawdź swój cel
Przygotowałem bezpłatny test „Czy Twój obecny cel nadal jest Twój?”. Pomoże Ci przyjrzeć się źródłu celu, jego znaczeniu, kosztom oraz temu, czego potrzebujesz na obecnym etapie życia.
Po wypełnieniu testu możesz również umówić 30-minutową rozmowę, podczas której uporządkujemy najważniejsze wnioski i określimy pierwszy możliwy krok.
Najczęściej zadawane pytania
Czy zmiana celu oznacza porażkę?
Nie. Cel jest narzędziem służącym określonemu kierunkowi, a nie zobowiązaniem na całe życie. Zmiana może wynikać z nowej wiedzy, doświadczenia albo zmiany sytuacji. Ważne jest odróżnienie świadomej aktualizacji od impulsywnego wycofania się przy pierwszej trudności.
Jak często warto sprawdzać swoje cele?
Dobrym momentem jest zakończenie ważnego etapu, zmiana pracy, dłuższy urlop, urodziny, początek roku albo sytuacja, w której przez kilka tygodni nie możesz ruszyć z działaniem. Duże cele warto świadomie przeglądać przynajmniej kilka razy w roku.
Czy brak motywacji zawsze oznacza, że cel jest niewłaściwy?
Nie. Przyczyną mogą być zmęczenie, zbyt duży zakres, niejasny plan, brak umiejętności, konflikt priorytetów albo brak wsparcia. Brak motywacji jest sygnałem do diagnozy, a nie gotową diagnozą.
Skąd mam wiedzieć, czy cel jest naprawdę mój?
Sprawdź, czy wybrałbyś go również bez potrzeby uzyskania aprobaty, czy pasuje do Twoich obecnych wartości i czy jesteś gotowy zaakceptować realne koszty jego realizacji.
Czy coach może powiedzieć mi, jaki cel mam wybrać?
Rolą coacha nie jest wybieranie celu za klienta. Coach pomaga uporządkować sytuację, zauważyć założenia, sprawdzić alternatywy i przełożyć decyzję klienta na konkretne działanie.
Przeczytaj również
[Ambicja czy automatyzm? Jak sprawdzić, skąd pochodzi Twój cel – LINK]
Źródła
Sheldon, K.M., Elliot, A.J., „Goal Striving, Need Satisfaction, and Longitudinal Well-Being: The Self-Concordance Model”, 1999.
Ryan, R.M., Deci, E.L., „Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being”, 2000.
Wrosch, C. i in., „Adaptive Self-Regulation of Unattainable Goals: Goal Disengagement, Goal Reengagement, and Subjective Well-Being”, 2003.
O autorze
Mateusz Grabowski – coach life i career, twórca Pracowni Rozkwitu Celów. Wspiera osoby, które chcą uporządkować cele zawodowe i osobiste, odzyskać kierunek oraz przełożyć ważne decyzje na realne działania.
Artykuł powstał na podstawie literatury wskazanej w źródłach, doświadczenia autora w pracy coachingowej oraz zanonimizowanych przykładów. Coaching nie zastępuje psychoterapii, diagnozy medycznej ani specjalistycznego doradztwa.
Komentarze