7 sygnałów, że nie wiem, czy mój cel ma nadal sens

Czy mój cel nadal ma sens?

Cel może być dobrze zaplanowany, ambitny i rozsądny, a jednocześnie przestać być aktualny.

Dzieje się tak, ponieważ cele powstają w określonym momencie życia. Wybierasz je na podstawie ówczesnych potrzeb, możliwości, przekonań i oczekiwań. Tymczasem zmienia się Twoja sytuacja zawodowa, poziom energii, relacje, doświadczenie oraz sposób rozumienia sukcesu.

Nieaktualny cel nie musi być błędnym celem. Mógł być właściwy kilka lat temu, ale nie odpowiadać już temu, czego potrzebujesz dzisiaj.

Dlatego brak motywacji nie zawsze oznacza, że potrzebujesz większej dyscypliny. Czasami jest sygnałem, że przed stworzeniem kolejnego planu warto ponownie sprawdzić kierunek.

Najważniejsze wnioski

Cel może wymagać aktualizacji, jeśli:

• realizujesz go przede wszystkim z poczucia obowiązku;

• osiąganie kolejnych etapów przestało dawać Ci satysfakcję;

• myśl o rezygnacji przynosi głównie ulgę;

• cel pasuje bardziej do Twojej dawnej niż obecnej sytuacji;

• kontynuujesz tylko dlatego, że wiele już poświęciłe/aś;

• jego realizacja wymaga stałego ignorowania ważnych potrzeb;

• nie potrafisz już wyjaśnić, dlaczego nadal go chcesz.

Jeden z tych sygnałów nie oznacza jeszcze, że należy porzucić cel. Jeżeli jednak kilka z nich utrzymuje się przez dłuższy czas, warto sprawdzić, czy problemem jest sposób realizacji, tempo czy sam kierunek.

1. Coraz częściej myślisz: „muszę” albo „powinienem”

„Powinienem bardziej się postarać”.

„Muszę wreszcie zdobyć ten awans”.

„Nie mogę teraz zrezygnować”.

„W moim wieku powinienem/powinnam być już w innym miejscu”.

Takie zdania nie oznaczają automatycznie, że cel jest niewłaściwy. Wiele ważnych działań wymaga odpowiedzialności, wysiłku i wykonywania zadań, na które nie zawsze mamy ochotę.

Problem pojawia się wtedy, gdy pod wszystkimi „muszę” i „powinienem” nie potrafisz odnaleźć żadnego osobistego „wybieram”.

Badania nad motywacją do realizacji celów wskazują, że motywacja bardziej autonomiczna – wynikająca z zainteresowania albo osobistego znaczenia celu – częściej prowadzi do naszego postępu w rozwoju niż motywacja oparta głównie na presji i poczuciu przymusu.

Zadaj sobie pytanie:

2. Kolejne osiągnięcia nie dają Ci satysfakcji

Realizujesz plan. Osiągasz kolejny etap. Otrzymujesz dobre wyniki, uznanie albo większe wynagrodzenie.

Satysfakcja trwa jednak bardzo krótko. Zamiast poczucia spełnienia pojawia się przede wszystkim myśl o kolejnym zadaniu.

Może to oznaczać, że rezultat przestał odpowiadać potrzebie, która pierwotnie stała za celem.

Awans miał zapewnić Ci większy wpływ, ale dziś bardziej potrzebujesz autonomii.

Rozwój firmy miał dać Ci niezależność, ale obecna skala działalności zaczęła ograniczać Twój czas.

Kolejne szkolenie powinno zwiększyć Twoją pewność siebie, ale w rzeczywistości potrzebujesz już nie następnego certyfikatu, lecz rozpoczęcia działania.

Badania nad zgodnością celu z osobistymi wartościami i zainteresowaniami pokazują, że cele bardziej zgodne z naszymi wartościami i potrzebami sprzyjają trwalszemu wysiłkowi i zaspokojeniu potrzeb psychologicznych.

Zapytaj:

3. Działasz wyłącznie wtedy, gdy pojawia się presja

Przez większość czasu odkładasz działanie. Mobilizacja pojawia się dopiero wtedy, gdy zbliża się termin, ktoś oczekuje wyniku albo istnieje ryzyko negatywnej oceny.

Presja może pomagać w doraźnym wykonaniu zadania. Nie odpowiada jednak na pytanie, czy cel nadal ma dla Ciebie osobiste znaczenie.

W tej sytuacji możliwe są przynajmniej dwa wyjaśnienia.

Pierwsze: cel jest nadal ważny, ale plan jest zbyt ogólny, trudny albo niedopasowany do Twoich możliwości.

Drugie: cel stracił znaczenie, a zewnętrzny termin jest jedyną siłą, która podtrzymuje działanie.

Zadaj sobie pytanie:

Jeżeli odpowiedź brzmi „nic”, nie oceniaj się. Spróbuj ustalić, z czego to wynika: z braku energii, niejasnego kroku, lęku czy utraty znaczenia.

4. Cel pasuje do dawnej wersji Twojego życia

Być może wyznaczyła/eś go, kiedy miała/eś inne obowiązki, potrzeby, zasoby albo wyobrażenie o przyszłości.

Kilka lat temu mogła/eś chcieć zarządzać dużym zespołem. Dzisiaj bardziej cenisz pracę ekspercką.

Planowała/eś intensywną ekspansję firmy. Obecnie ważniejsza jest dla Ciebie stabilność i jakość współpracy z mniejszą liczbą klientów.

Mogła/eś marzyć o całkowitej zmianie zawodu. Z czasem odkryła/eś, że nie potrzebujesz rewolucji, lecz innego zakresu odpowiedzialności.

Aktualizacja celu nie oznacza, że wcześniejsza decyzja była błędem. Oznacza, że uwzględniasz nowe informacje.

Zapytaj:

Być może zachowasz jego sens, ale zmienisz zakres, termin albo sposób realizacji.

5. Myśl o rezygnacji przynosi przede wszystkim ulgę

Wyobraź sobie, że nie musisz już realizować tego celu.

Co pojawia się jako pierwsze?

Żal, rozczarowanie i poczucie straty? A może przede wszystkim ulga?

Ulga nie oznacza automatycznie, że należy zrezygnować. Może informować o przeciążeniu, nierealnym harmonogramie, braku wsparcia albo zbyt dużej liczbie jednoczesnych zobowiązań.

Dlatego warto doprecyzować:

Jeżeli chcesz zachować rezultat, ale nie chcesz dalej funkcjonować w obecnym rytmie, problemem może być plan.

Jeżeli nie chcesz już ani procesu, ani rezultatu, warto sprawdzić sam cel.

6. Kontynuujesz głównie dlatego, że dużo już zainwestowała/eś

„Poświęciła/em temu kilka lat”.

„Wydała/em już zbyt dużo pieniędzy, żeby się wycofać”.

„Jestem tak blisko końca, że nie mogę teraz zmienić zdania”.

Wcześniejszy wysiłek jest ważną częścią Twojej historii, ale nie powinien być jedynym uzasadnieniem przyszłych decyzji.

W psychologii decyzji opisuje się efekt kosztów utopionych: wcześniejsze nakłady czasu, pieniędzy lub wysiłku mogą skłaniać ludzi do dalszego inwestowania, nawet gdy aktualne koszty zaczynają przewyższać przyszłe korzyści.

To, co już zainwestowała/eś, nie musi zostać zmarnowane. Zdobyta wiedza, doświadczenie, relacje i umiejętności mogą być wykorzystane w innym kierunku.

Zapytaj:

7. Realizacja celu wymaga stałego ignorowania ważnych potrzeb

Każdy ambitny cel ma swoją cenę. Okresowo może wymagać większego wysiłku, ograniczenia części aktywności albo zrezygnowania z natychmiastowej wygody.

Problem zaczyna się wtedy, gdy przez długi czas musisz ignorować:

• zdrowie i odpoczynek,

• relacje,

• potrzebę bezpieczeństwa,

• autonomię,

• twórczość,

• czas wolny,

• poczucie sensu.

Nie chodzi o stworzenie życia bez napięcia i trudnych wyborów. Chodzi o świadomą ocenę, czy cena jest ograniczona i akceptowalna, czy stała się trwałym sposobem funkcjonowania.

Zapytaj:

Nieaktualny cel czy chwilowy kryzys?

Nie podejmuj decyzji wyłącznie na podstawie jednego trudnego tygodnia.

Najpierw sprawdź cztery obszary.

Energia

Czy trudność dotyczy tylko tego celu, czy większości obszarów życia?

Jeżeli od dłuższego czasu brakuje Ci energii również do odpoczynku, relacji i codziennych obowiązków, przyczyną może nie być sam cel. Warto wtedy rozważyć konsultację z odpowiednim specjalistą.

Znaczenie

Czy rezultat nadal jest dla Ciebie ważny?

Czy wyobrażenie jego osiągnięcia budzi ciekawość, radość albo poczucie sensu?

Metoda

Czy wiesz, jaki jest najbliższy możliwy krok?

Czy dysponujesz potrzebnym czasem, kompetencjami i wsparciem?

Koszt

Czy aktualna cena realizacji celu jest przejściowa, czy stała?

Czy zaakceptował/abyś ją ponownie, podejmując decyzję dzisiaj?

Tabela: co może oznaczać dany sygnał?

Przykład: cel, który przestał pasować

Marek przez kilka lat rozwijał karierę w korporacji. Naturalnym kolejnym krokiem wydawało się objęcie wyższego stanowiska.

Miał doświadczenie, kompetencje i realną szansę na awans. Zauważył jednak, że im bardziej zbliżał się do celu, tym mniej miał energii do podejmowania kolejnych działań.

Początkowo uznał, że problemem jest brak pewności siebie.

Podczas rozmów przyjrzeliśmy się nie tylko jego obawom, lecz także temu, co awans miał mu dać. Kilka lat wcześniej zależało mu na stabilności, rozwoju i potwierdzeniu kompetencji. Tymczasem z czasem coraz ważniejsze stały się dla niego autonomia, praca edukacyjna i bezpośredni kontakt z ludźmi.

Nie podjął natychmiastowej decyzji o odejściu.

Najpierw przeanalizował swoje mocne strony, możliwe bariery i alternatywne scenariusze. Jednym z nich było wykorzystanie doświadczenia językowego i zawodowego do przygotowywania kandydatów do egzaminów Cambridge.

Pierwszym krokiem nie była rezygnacja z pracy. Było nim przeprowadzenie kilku rozmów, sprawdzenie rynku i przygotowanie testowej oferty.

Marek nie zrezygnował z rozwoju. Zaktualizował jego kierunek.

Imię i wybrane szczegóły historii zostały zmienione w celu ochrony prywatności.

Co możesz zrobić po rozpoznaniu sygnałów?

Masz cztery podstawowe możliwości.

1. Kontynuować

Cel nadal jest ważny, a trudność wynika ze zmęczenia albo chwilowego kryzysu.

2. Uprościć

Zachowujesz kierunek, ale zmniejszasz zakres, wydłużasz termin albo ograniczasz liczbę działań.

3. Przeprojektować

Szukasz innej drogi do tej samej potrzeby.

Jeżeli potrzebujesz większego wpływu, nie musi nim być wyłącznie stanowisko kierownicze. Możesz rozważyć rolę ekspercką, mentoring, prowadzenie projektów albo rozwijanie własnej specjalizacji.

4. Zakończyć i wybrać inny kierunek

Uznajesz, że cel przestał być zgodny z Twoją sytuacją i świadomie przenosisz energię na coś innego.

Badania nad dostosowywaniem celów wskazują, że umiejętność wycofania zaangażowania z celów, które stały się nieosiągalne, i ponownego zaangażowania się w inne wartościowe kierunki, może prowadzić do większego dobrostanu. Nie chodzi więc wyłącznie o wytrwałość, lecz także o elastyczność w zarządzaniu własnymi celami.

Ćwiczenie: aktualizacja celu w trzech zdaniach

Dokończ:

Kiedyś ten cel był dla mnie ważny, ponieważ…

Dzisiaj moja sytuacja wygląda inaczej, ponieważ…

Dlatego na obecnym etapie wybieram…

Ostatnie zdanie nie musi oznaczać rezygnacji.

Może brzmieć:

• „Wybieram wolniejsze tempo”.

• „Ograniczam zakres projektu”.

• „Zmieniam sposób realizacji”.

• „Daję sobie miesiąc na zebranie informacji”.

• „Kończę ten kierunek i sprawdzam inną możliwość”.

• „Kontynuuję, ale już nie z poczucia obowiązku”.

Sprawdź, czy Twój obecny cel nadal jest Twój

Przygotowałem bezpłatny test, który pomoże Ci przyjrzeć się:

• źródłu Twojego celu;

• jego zgodności z obecnym życiem;

• kosztom dalszej realizacji;

• temu, czy potrzebujesz większej konsekwencji, korekty planu czy zmiany kierunku.

[WYPEŁNIJ BEZPŁATNY TEST – LINK]

Po wypełnieniu testu możesz umówić 30-minutową rozmowę, podczas której uporządkujemy najważniejsze wnioski i określimy pierwszy możliwy krok.

Najczęściej zadawane pytania

Czy brak motywacji oznacza, że mój cel jest niewłaściwy?

Nie. Brak motywacji może wynikać z przemęczenia, zbyt dużego zakresu, niejasnego planu, lęku przed oceną albo braku potrzebnych zasobów. Jest sygnałem do sprawdzenia sytuacji, a nie gotową diagnozą.

Czy zmiana celu oznacza porażkę?

Nie. Może oznaczać, że uwzględniasz nowe doświadczenia i obecną sytuację. Ważne jest odróżnienie świadomej aktualizacji od impulsywnego wycofania się przy pierwszej trudności.

Czy warto kończyć cel, jeżeli jestem blisko rezultatu?

Bliskość wyniku jest jednym z argumentów, ale nie powinna być jedynym. Sprawdź pozostałe koszty, przyszłe korzyści i to, czy rezultat nadal ma dla Ciebie znaczenie.

Jak często warto sprawdzać swoje cele?

Warto robić to po zakończeniu ważnego etapu, zmianie pracy, dłuższym urlopie, istotnej zmianie życiowej albo wtedy, gdy przez dłuższy czas nie możesz rozpocząć działania.

Czy coach powie mi, z którego celu powinienem zrezygnować?

Nie. Rolą coacha nie jest podejmowanie decyzji za klienta. Coach pomaga nazwać potrzeby, sprawdzić założenia, porównać możliwości i przełożyć samodzielnie wybrany kierunek na konkretne działania.

Przeczytaj również

[Jak sprawdzić, czy cel jest mój?]

Źródła

Sheldon, K.M., Elliot, A.J., „Goal Striving, Need Satisfaction, and Longitudinal Well-Being: The Self-Concordance Model”, 1999.

Koestner, R. i in., „Autonomous Motivation, Controlled Motivation, and Goal Progress”, 2008.

Wrosch, C. i in., „Adaptive Self-Regulation of Unattainable Goals: Goal Disengagement, Goal Reengagement, and Subjective Well-Being”, 2003.

Arkes, H.R., Blumer, C., „The Psychology of Sunk Cost”, 1985.

O autorze

Mateusz Grabowski – coach life i career, twórca Pracowni Rozkwitu Celów. Wspiera osoby, które chcą uporządkować cele zawodowe i osobiste, odzyskać kierunek oraz przełożyć ważne decyzje na możliwe do wykonania działania.

[LINKEDIN AUTORA – LINK][WIĘCEJ O AUTORZE – LINK]

Artykuł powstał na podstawie literatury wskazanej w źródłach, doświadczenia autora w pracy coachingowej oraz zanonimizowanych przykładów. Ma charakter edukacyjny i nie zastępuje psychoterapii, diagnozy medycznej ani specjalistycznego doradztwa.