Co dalej zawodowo po 35. roku życia? Jak wybrać kolejny kierunek bez zaczynania od zera
Im więcej osiągnęłaś/osiągnąłeś zawodowo, tym trudniej będzie Ci odpowiadać na pytanie „Jak dalej mam poprowadzić moją karierę?” . Bo przecież nie jesteś nowicjuszką/nowicjuszem. Zdobyłaś/eś kompetencje i cenne relacje; wypracowłaś/eś sobie reputację i szacunek w swoim środowisku; masz swoje przyzwyczajenia, które dają Ci poczucie bezpieczeństwa; zbudowałaś/eś określony poziom życia; Twoja kariera zbudowana jest na sukcesach, pomyłkach i odważnych decyzjach, dzięki którym jesteś w tym, określonym miejscu.
Część z nich nadal jest dla Ciebie ważna, choć niektóre z nich zapewne uległy dezaktualizacji. Dlatego zmiana kariery po 35. czy 40. roku życia nie musi zaczynać się od wyboru nowego zawodu. Jej początek może wyznaczyć oddzielenie tego, co chcesz zabrać ze sobą dalej, od tego, czego nie chcesz już kontynuować.
Co dalej zawodowo po 35? Dlaczego odpowiedź jest trudniejsza niż wcześniej
Pierwsze lata kariery polegają na budowaniu. Zdobywamy doświadczenie, awansujemy, podnosimy nasze zarobki. Kształtujemy swoją pozycję i tkamy sieć kontaktów. Uczymy się swojej dziedziny i doskonalimy się w niej. Jednak po kilkunastu latach rozwijania kariery pytanie, które ją zaczynało, ulega zmianie.
W 2023 roku badacze z Singapore University of Technology and Design opublikowali systematyczny przegląd badań dotyczących zmian zawodowych. Przeanalizowali 244 publikacje empiryczne z lat 1980–2022, próbując odpowiedzieć m.in. na pytanie, po czym właściwie można poznać, że zmiana zawodowa zakończyła się sukcesem. Jednym z ważnych wniosków było to, że w badaniach sukces osiągnięty w ramach zmiany zawodowej nie jest oceniany wyłącznie przez obiektywne rezultaty, t.j. zatrudnienie, stanowisko czy wynagrodzenie. Pojawiają się również kryteria subiektywne związane z tym, jak człowiek sam ocenia swoją sytuację zawodową. Autorzy zaznaczają jednocześnie, że literatura w tym obszarze pozostaje rozproszona i nie istnieje jedna uniwersalna definicja udanej zmiany kariery.
Nie zaczynasz od zera. Zaczynasz z kapitałem
Jeżeli masz kilkanaście albo nawet dwadzieścia lat doświadczenia, to nie zaczynasz nowego etapu swojej kariery od pustej kartki. Posiadasz już kapitał (nie tylko pod postacią pieniędzy, ale również relacji zdobytego doświadczenia), zdobyła/eś kompetencje, masz ciężko wypracowaną reputację i renomę oraz możesz pochwalić się pogłębioną wiedzą o rynku. Masz znacznie więcej informacji o sobie niż wtedy, kiedy zaczynała/eś karierę.
Te informacje można podzielić na cztery obszary, które zostały wyłonione w badaniu opublikowanym pod koniec 2024 roku. Badacze z Korei Południowej stworzyli i zwalidowali skalę mierzącą career sustainability (trwałość kariery) dla pracowników w wieku 40–55 lat. W badaniu uczestniczyło 257 osób na etapie eksploracyjnym i 534 osoby na etapie potwierdzającym.
W wynikach badacze wyłonili się cztery obszary:
1. Poczucie znaczenia
Co w swojej pracy nadal uważasz za wartościowe i chcesz to dalej robić?
Nie chodzi o abstrakcyjne „powołanie” albo „misję”. Możesz sobie cenić rozwiązywanie złożonych problemów, projektowanie rozwiązań, pracę z ludźmi, prowadzenie badań, uczenie innych albo tworzenie czegoś od początku do końca.
2. Kompetencje
Których umiejętności nadal chcesz używać? Które z nich chcesz rozwijać?
Zmiana miejsca pracy czy zajmowanej funkcji nie zmienia przecież sposobu, w jaki rozwiązujesz problemy. Architekt, który wybiera nowy model pracy, nadal posiada doświadczenie pracy projektowej, a menedżer przechodzący do konsultingu nie traci umiejętności prowadzenia ludzi przez złożone sytuacje.
Zmienia się kontekst wykorzystania kompetencji, nie sam fakt ich posiadania.
3. Relacje
Przez kilkanaście lat kariery powstaje sieć relacji, której nie da się odtworzyć miesięcznym networkingiem. Masz swoich współpracowników, klientów i partnerów biznesowych. To osoby, które wiedzą, co potrafisz, dlatego stanowią dla Ciebie bardzo ważną część Twojego zawodowego kapitału.
4. Znajomość i rozumienie otoczenia zawodowego
Po kilkunastu latach znasz już dobrze swój rynek. Wiesz przecież, jakie środowisko Ci służy i w jakim modelu pracy czujesz się najlepiej. Co więcej potrafisz racjonalnie wybiegać w przyszłość, a co za tym idzie, wiesz, jakie zmiany w Twoje branży są rzeczywiście prawdopodobne.
Autorzy badania nie dowodzą, że są to cztery warunki udanej zmiany kariery. Warto zastrzec, że badanie służyło stworzeniu narzędzia pomiarowego i dotyczyło konkretnej populacji pracowników w Korei Południowej. Jednak te cztery obszary są jako rama do refleksji bardzo użyteczne, ponieważ pomagają odpowiedzieć na pytanie:
Co z dotychczasowej kariery nadal chcę rozwijać?
Może nie chodzi o zmianę zawodu
Wyobraźmy sobie 42-letnią architektkę. Od kilku miesięcy narasta w niej zmęczenie sposobem, w jaki musi codziennie pracować. Czuje narstające wypalenie zawodowe, które prowadzi ją do szukania:
innych profesji,
kursów
oraz pomysłów na biznes, czyli możliwych ścieżek przebranżowienia.
Jednak im bardziej zagłębia się w tym researchu, tym mniej czuje się przekonana do zmiany.
Jeżeli zaczyna jednak dokładniej rozkładać swoją pracę na elementy, okazuje się, że nadal bardzo lubi:
projektować,
rozwiązywać złożone problemy,
pracować z wymagającym klientem,
widzieć namacalny rezultat swojej pracy.
Dzięki takiej analizie odkrywa, że nie chce dalej:
funkcjonować w permanentnym pośpiechu,
być stale dostępna oraz
pracować w chaotycznie zarządzanym środowisku.
Pojawia się u niej refleksja:
zawód ≠ rola ≠ organizacja ≠ sposób pracy.
Być może nasza bohaterka wcale nie potrzebuje nowego zawodu, a raczej zmiany warunków, w jakich wykonuje swoją pracę.
Nie każda zmiana wymaga przeobrażenia wszystkiego
Możliwe scenariusze są znacznie szersze niż: „zostaję” albo „rzucam wszystko”.
Można:
zmienić zakres odpowiedzialności,
przejść z zarządzania do roli eksperckiej,
zmienić organizację bez zmiany profesji,
wykorzystać obecne kompetencje w innej branży,
zmienić proporcje pomiędzy różnymi rodzajami pracy,
stworzyć równoległy projekt i go przetestować,
zaplanować zmianę na rok zamiast na przyszły poniedziałek.
Te opcje mogą stać się podstawą różnych możliwych scenariuszy, które dają nam pole do przetestowania w życiu.
OECD w raporcie z 2024 roku dotyczącym dłuższych karier zawodowych zwraca uwagę, m.in. na znaczenie większej mobilności, dostępu do rozwoju kompetencji oraz świadomego zarządzania karierą w jej środkowej i późniejszej fazie. Raport analizuje zarówno potencjalne korzyści, jak i ryzyka zmian zawodowych wraz z wiekiem – nie sprowadza więc problemu do prostego zalecenia „należy zmienić pracę”. Pytanie „Powinnam/powinienem odejść czy zostać?” warto przeformułować na nieco bardziej precyzyjne: „Który element mojej sytuacji rzeczywiście wymaga zmiany?”
Zbuduj kryteria
Wyobraźmy sobie dwie osoby. Pierwsza wpisuje w wyszukiwarce:
„Jaki nowy zawód po 40?”
i dostaje listę dwudziestu profesji.
Druga najpierw ustala:
Chcę nadal wykorzystywać wiedzę ekspercką. Nie chcę zarządzać dużym zespołem. Potrzebuję minimum dwóch dni pracy zdalnej. Nie chcę radykalnie obniżać dochodu.Potrzebuję więcej pracy koncepcyjnej. Akceptuję sześć miesięcy przygotowania do wdrożenia tej zmiany.
Druga osoba nadal nie zna odpowiedzi. Zna jednak kryteria, według których może oceniać odpowiedzi.
Ćwiczenie: Karta kolejnego etapu
Weź kartkę i podziel ją na cztery części:
ZACHOWUJĘ
Co w obecnej karierze nadal jest naprawdę wartościowe?
Wpisz maksymalnie pięć elementów.
WZMACNIAM
Czego chcesz mieć w kolejnym etapie więcej?
Nie nazwy stanowiska, tylko warunku, doświadczenia lub rodzaju działania.
OGRANICZAM
W co nie chcesz inwestować swojego czasu, energii albo uwagi?
SPRAWDZAM
Jaką jedną możliwość możesz zweryfikować bez podejmowania ostatecznej decyzji?
Może to być, np.:
rozmowa z kimś wykonującym interesującą Cię pracę,
analiza rynku,
sprawdzenie wynagrodzeń,
mały projekt,
spotkanie,
research,
test konkretnego pomysłu.
Ten ostatni podpunkt jest szczególnie ważny. Oddziela bowiem kwestie wymagające decyzji od tych, w których po prostu brakuje informacji. Nie potrzebujesz wtedy kolejnego miesiąca myślenia. Potrzebujesz danych.
Co dalej zawodowo po 35. roku życia? Chcę to sprawdzić
Właśnie dlatego rozpoczynam w Pracowni Rozkwitu Celów badanie:
„Co dalej zawodowo po 35. roku życia?”
Interesuje mnie to, jak osoby, które mają już doświadczenie zawodowe, kompetencje i określoną pozycję, naprawdę opisują moment zastanawiania się nad kolejnym etapem kariery.
Nie tylko: co chcą zmienić.
Chcę również sprawdzić:
co nadal jest dobre,
czego nie chcą stracić,
czego im brakuje,
co budzi obawę w zmianie,
co budzi obawę w pozostaniu,
oraz jakich informacji potrzebują,
zanim będą gotowe podjąć decyzję.
Nie chcę budować odpowiedzi wyłącznie na tym, co osoby zajmujące się coachingiem zakładają na temat potrzeb profesjonalistów po 35. roku życia. Chcę usłyszeć samych zainteresowanych.
Badanie jest anonimowe. Nie jest testem ani ofertą sprzedażową.
Jeżeli masz 35+ i ten temat dotyczy również Twojego życia zawodowego, zapraszam do udziału.
Nie potrzebujesz jeszcze nowego celu
Być może nie potrzebujesz dzisiaj odpowiedzi:
„Co dokładnie zrobię ze swoją karierą?”
Na początek wystarczy, że wiesz, co:
nadal jest ważne,
przestało Ci służyć,
chcesz ochronić,
a także, czego :
potrzebujesz więcej,
nie chcesz powtarzać,
musisz się jeszcze dowiedzieć.
Jeżeli temat kolejnego etapu zawodowego wymaga u Ciebie więcej niż kolejnej listy „za i przeciw”, możesz przyjrzeć się swojej sytuacji podczas indywidualnej pracy coachingowej.
Bibliografia
Mussagulova, A., Chng, S., Goh, Z. A. G., Tang, C. J., Jayasekara, D. N. (2023). When is a career transition successful? A systematic literature review and outlook (1980–2022). Frontiers in Psychology, 14, 1141202. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1141202. Pełny artykuł open access
Kim, S., Lee, H., Jin, S. (2024). Development and validation of career sustainability scale for mid-career employees. Frontiers in Psychology, 15, 1442119. DOI: 10.3389/fpsyg.2024.1442119. Pełny artykuł open access
OECD (2024). Promoting Better Career Choices for Longer Working Lives: Stepping Up Not Stepping Out. OECD Publishing, Paris. DOI: 10.1787/1ef9a0d0-en. Pełny raport OECD
O autorze
dr Mateusz Grabowski – coach kariery i rozwoju osobistego, twórca Pracowni Rozkwitu Celów.
Pracuję z profesjonalistkami i profesjonalistami, którzy chcą sprawdzić, czy ich dotychczasowy kierunek nadal im służy, uporządkować ważne decyzje i przełożyć je na realny kolejny krok.
Więcej o moim podejściu znajdziesz na matgrabowski.com.
Możesz też obserwować mnie na LinkedIn.
Zakorzeń. Rozwiń. Zrealizuj.
Komentarze