Wartości w pracy: jak sprawdzić, czego naprawdę potrzebujesz, zanim zaczniesz coś zmieniać?
Zaktualizowano: 5 paź
Nawet nie wiesz, jak często moi klienci potrafią z łatwością określić, co dokładnie przestało im odpowiadać w pracy, jednocześnie długo zastanawiając się nad tym, o co konkretnie chcieliby swoją pracę uzupełnić. Pytanie o braki otwiera przestrzeń, w której można projektować zmiany. Samo wylistowanie tych elementów pracy, które nas drażnią, to jeszcze zbyt mało, by stworzyć spójny i możliwy do realizacji cel. Jaki jest więc łącznik pomiędzy rzeczami, których nie chcemy w swoim życiu zawodowym, a tymi, które pomogłyby się nam dalej rozwijać?
W tym artykule zdradzę Ci odpowiedź na to pytanie, a jest ona nie tylko bardzo prosta, lecz jednocześnie skuteczna i zapalająca ponownie płomień w oczach osób, które odczuwają zawodowe wypalenie (a przynajmniej to zauważyłem w trakcie moich procesów coachingowych). A tą odpowiedzią są: wartości w pracy. A tutaj znajdziesz ich przykładową listę:
Jak to odkryłem? Stało się to dzięki rozmowie z moją przyjaciółką (dzięki, Aniu!), której prawie 3 lata temu zwierzyłem się, że mam serdecznie dość mojej pracy, ale nie mam bladego pojęcia, jak chciałbym ją zmienić. Moja przyjaciółka, popijając kawę i patrząc na mnie swoim badawczo-świdrującym wzrokiem, zadała jedno krótkie pytanie: A jakie wartości są w Twoim życiu i pracy najważniejsze? To pytanie zbiło mnie z tropu. Nigdy nie zastanawiałem się nad nim. Kiedy zacząłem konstruowac odpowiedź (licząc na to, że nie wyjdę na tym spotkaniu na osobę kompletnie bezrefleksyjną), doszło do mnie, że w sumie jest ona banalnie prosta:
– Efektywność, odpowiedzialność oraz godne wynagrodzenie… chyba?
– A kiedy przeanalizowałeś, jakie wartości są dla Ciebie naprawdę ważne? – przyjaciółka wiedziała, że moja odpowiedź była skonstruowana na szybko.
– Nigdy?...
Ta trudna październikowa rozmowa (rozmowy z prawdziwymi przyjaciółmi bardzo często są trudne) stała się początkiem dużych zmian w mojej karierze, a nawet w życiu, które finalnie doprowadziły mnie do chwili, w której piszę ten artykuł z perspektywy zawodowego coacha prowadzącego Pracownię Rozkwitu Celów.
Sekret tkwi w tym, że nie poprzestałem tylko na wyborze pięciu atrakcyjnie brzmiących słów z list, które są łatwe do znalezienia w internecie. Wartość staje się bowiem użyteczna dopiero wtedy, gdy wiesz i czujesz, jak wygląda jej realizacja w konkretnych sytuacjach, kiedy zauważasz jej brak oraz co ona dokładnie dla Ciebie znaczy. Pewnie pamiętasz słynny pseudocoacherski mem: “Kim jesteś? Jesteś zwycięzcą!”. Co to jednak znaczy: “być zwycięzcą”? Dla każdego z moich klientów słowo “zwycięzca” otwiera odmienne uniwersum wyobrażeń. Dla jednej osoby będzie to otwarcie własnej działalności, dla innej zamknięcie jej, bez ponoszenia nadmiernych strat. A może ktoś nie chce być ”zwycięzcą”, bo interpretuje to jako efekt rywalizacji – tej rywalizacji, której nie lubi i stara się unikać. Fundamentem coachingu jest otwartość na każde uniwersum wyobrażeń, z jakim przychodzi klient. A punktami demarkacyjnymi na mapie każdego takiego uniwersum są wartości. Im zaś mapa jest dokładniejsza, im wartości są precyzyjniej przez nas określane, tym łatwiej nam efektywnie wcielać je w życie.
Czym są wartości w kontekście zawodowym?
Wartości zawodowe można potraktować jako wspomniane punkty demarkacyjne na mapie naszego rozwoju, pomagające nam ocenić, jak chcemy funkcjonować zawodowo. Dla jednej osoby szczególnie ważna będzie autonomia, dla innej rozwój; ktoś inny wybierze twórczość i wpływ; zaś inny wskaże na bezpieczeństwo oraz jakość. Wartości w pracy nie są tym samym, co cele. Cel można osiągnąć i zamknąć: zdobyć stanowisko, skończyć projekt, uzyskać certyfikat. Wartość zaś nadaje kierunek temu, jak chcemy działać. Przywołana „autonomia” nie jest przecież zadaniem do odhaczenia. Może natomiast pomóc nam ocenić, czy czujemy, że w naszej pracy mamy wystarczające poczucie decyzyjności i swobody.
Dlaczego wartości mogą zmieniać znaczenie wraz z etapem kariery?
Ważne: lista Twoich najważniejszych wartości w pracy i życiu będzie się zmieniała. Wpływają na to nasze doświadczenia, oczekiwania, relacje, w których jesteśmy oraz wiek i okoliczności. To, co było dla Ciebie ważne na początku kariery, może z czasem ustąpić miejsca innej wartości. Co więcej, nawet jeżeli lista tych wartości pozostanie niezmienna, to po jakimś czasie będziesz je inaczej definiować i rozumieć. Przykładowo: rozwój kiedyś oznaczał dla Ciebie zdobywanie nowych umiejętności i kompetencji. Później zaś będziesz czuł/a, że rozwijasz się tylko wtedy, gdy otrzymasz możliwość wykorzystywania i pogłębienia tych zdobytych umiejętności. Podobnie bezpieczeństwo, które nie zawsze musi oznaczać stabilną umowę. Dla doświadczonego profesjonalisty może wiązać się z poczuciem, że jego kompetencje pozostają aktualne i są cenione, a zatem że ma on wpływ na dalszy kierunek swojej kariery. Właśnie dlatego pytanie „jakie wartości są dla mnie ważne w pracy?” warto sobie co pewien czas zadawać ponownie, zamiast zakładać, że odpowiedź sprzed dziesięciu lat nadal pozostaje aktualna.
Deklarowana wartość a wartość widoczna w zachowaniu
Listy wartości są kuszące, bo upraszczają zadanie. Można zaznaczyć: rozwój, autonomia, rodzina, profesjonalizm, bezpieczeństwo. Jak jednak wspomniałem, dwa identyczne słowa mogą oznaczać dla dwóch osób coś zupełnie innego. Dlatego zamiast zaczynać od prostego skreślania, bardziej użyteczne jest przeanalizowanie realnych doświadczeń. Przypomnij sobie sytuację, w której pracowało Ci się wyjątkowo dobrze. Co dokładnie było wtedy możliwe? Co było pod Twoją kontrolą? Z czego korzystała/eś? Co dawało Ci energię albo poczucie sensu pracy?
Następnie przypomnij sobie sytuację frustracji. Co zostało ograniczone albo naruszone? Czego nie mogła/eś zrobić? Co musiałoby wyglądać inaczej, żeby ta sama sytuacja była bardziej zgodna z Twoim sposobem pracy? Dzięki temu zrozumiesz, jak i kiedy konkretne wartości działają w Twoim życiu.
Model PRC: od wartości do eksperymentu
Spróbuję pokazać to, jak i kiedy działają wartości w pracy na przykładzie prostego schematu, który wykorzystuję w pracy coacha. Przejdziemy od abstrakcyjnego pojęcia do konkretnej sytuacji i próby rozwiązania:
WARTOŚĆ → SYTUACJA → NAPIĘCIE / BRAK → ELEMENT PRACY → EKSPERYMENT
Przykład 1. Wartość: autonomia. Sytuacja: większość decyzji wymaga akceptacji przełożonych. Napięcie: odpowiedzialność za wynik nie idzie w parze z decyzyjnością. Element pracy: zakres samodzielności. Eksperyment: uzgodnienie pełnej odpowiedzialności za jeden konkretny obszar.
Przykład 2. Wartość: twórczość. Sytuacja: większość tygodnia pochłania powtarzalna administracja. Napięcie: prawie nie ma miejsca na pracę koncepcyjną. Element pracy: proporcja zadań. Eksperyment: przejęcie jednego zadania wymagającego projektowania lub tworzenia nowego rozwiązania.
Przykład 3. Wartość: jakość. Sytuacja: stała presja szybkości. Napięcie: osoba regularnie oddaje pracę poniżej standardu, który uważa za jakościowy. Element pracy: kryteria realizacji. Eksperyment: uzgodnienie wyższego standardu i odpowiedniego czasu dla jednego typu zadania.
To nie jest test, który ma potwierdzić z góry założoną odpowiedź. Jeżeli zmiana jednego elementu poprawia doświadczenie pracy, zdobywasz informację o tym, co rzeczywiście miało znaczenie. Jeżeli nie, to poznajesz ograniczenia, które nie pozwolą Ci zaprojektować pracy (job crafting) zgodnie z Twoimi wartościami.
Co mówią badania?
Badania Klonka i Timsa (2026) nad job craftingiem wykazują, że rozmowa motywacyjna (motivational interviewing) przełożonego z pracownikiem, która opiera się na empatii i nastawiona jest na współpracę, a nie ocenę, pomaga pracownikowi uporządkować własne motywacje, nazwać rzeczywiste potrzeby i bez lęku przedstawić je menedżerowi. Taka współpraca i wzajemne zrozumienie intencji sprawiają, że wprowadzane modyfikacje stanowiska są trwalsze i lepiej dopasowane do celów organizacji oraz jej pracowników.
Z kolei Agnieszka Żmuda (2025) w badaniach nad coachingiem opartym na wartościach (values-based coaching) udowadnia, że precyzyjne nazwanie osobistych priorytetów buduje silną, odporną na kryzysy tożsamość zawodową. Autorka wskazuje, że uświadomienie sobie własnych wartości pełni funkcję wewnętrznego kompasu – chroni przed impulsywnymi decyzjami podejmowanymi pod wpływem frustracji i pozwala zachować spójność w trudnych momentach.
Zamiast więc szukać ucieczki z obecnego miejsca bez wyraźnej wizji alternatywy, jasne kryteria wartości pozwolą Ci oceniać nowe propozycje i kierunki przez pryzmat tego, co naprawdę ważne. W codziennej pracy taka klarowność pomoże Ci dokładnie ustalić, jakich modyfikacji w zadaniach potrzebujesz, zanim podejmiesz rozmowę z przełożonym. Dzięki temu zamiast mówić o ogólnej frustracji, przedstawiasz konkretną propozycję zmiany (którą w moim modelu przywołanym wyżej określiłem “eksperymentem”), pokazując menedżerowi korzyści z Twojego większego zaangażowania i ułatwiając mu wyrażenie zgody na modyfikację Twojej roli.
Ćwiczenie: czego naprawdę potrzebujesz od pracy?
Nie zaczynaj od listy wartości. Wybierz jedną realną sytuację z ostatnich dwóch tygodni.
1. Opisz moment, w którym praca szczególnie Cię zirytowała albo rozczarowała.
2. Co dokładnie wydarzyło się w tej sytuacji? Unikaj oceny całej firmy czy zawodu.
3. Czego nie mogłaś/eś wtedy zrobić, choć było to dla Ciebie ważne?
4. Co mogłoby być możliwe w lepszej wersji tej samej sytuacji?
5. Jaka wartość może kryć się za tą różnicą: autonomia, jakość, rozwój, twórczość, wpływ, bezpieczeństwo, relacje?
6. Jaki konkretny element pracy tworzy to napięcie?
7. Jaki mały eksperyment możesz przeprowadzić zanim podejmiesz decyzję o odejściu?
Na koniec zapisz jedno zdanie: „Być może problem nie polega na tym, że moja praca jest zła. Chcę najpierw sprawdzić, czy brakuje mi ________, a pierwszym eksperymentem, żeby to sprawdzić, będzie ________.”
Co dalej?
Jeżeli chcesz pogłębić temat, przeczytaj także artykuł PRC o job craftingu: zanim zmienisz pracę, sprawdź, co możesz zmienić w obecnej. Jeżeli punktem wyjścia jest przede wszystkim brak satysfakcji z pracy, przejdź również do materiału poświęconego diagnozie tego doświadczenia.
W kolejnym artykule pokażę krok po kroku, jak określić swoje wartości zawodowe bez zaczynania od listy pięćdziesięciu słów – na podstawie konkretnych sytuacji, w których pracowało Ci się dobrze oraz tych, które szczególnie Cię frustrowały.
Jeżeli natomiast jesteś w momencie, w którym masz już za sobą kilka prób zmiany, ale nadal trudno Ci ocenić, czy problem leży w roli, środowisku czy dalszym kierunku kariery, coaching kariery może być przestrzenią do uporządkowania tych hipotez i zaprojektowania kolejnego realistycznego kroku. Jeżeli chcesz przejść ze mną przez ten proces, po prostu napisz.
Bibliografia
Klonek, F. E., & Tims, M. (2026). Including Managers in the Job Crafting Process: Cognitive Clarity through Motivational Interviewing. Journal of Business and Psychology, 41(4), 853–871. DOI: 10.1007/s10869-025-10030-x. Publikacja online: 9.06.2025.
Żmuda, A. (2025). Values-Based Coaching as a Method of Supporting Professional Identity. Journal for Perspectives of Economic Political and Social Integration, 31(2), 7–22. DOI: 10.18290/pepsi-2025-0014.
O autorze
dr Mateusz Grabowski – coach kariery i rozwoju osobistego, twórca Pracowni Rozkwitu Celów.
Pracuję z profesjonalistkami i profesjonalistami, którzy chcą sprawdzić, czy ich dotychczasowy kierunek nadal im służy, uporządkować ważne decyzje i przełożyć je na realny kolejny krok.
Więcej o moim podejściu znajdziesz na matgrabowski.com.
Możesz też obserwować mnie na LinkedIn.
Zakorzeń. Rozwiń. Zrealizuj.
Komentarze