Czy realizuję własny cel?
- Mateusz Grabowski
- 28 lip
- 9 minut(y) czytania
Własny cel to niekoniecznie taki, który powstał bez wpływu innych osób. To cel, który po uwzględnieniu oczekiwań otoczenia, wcześniejszych decyzji i obecnej sytuacji nadal świadomie wybierasz.
Możesz realizować go z dużą konsekwencją, osiągać dobre wyniki i otrzymywać uznanie, a jednocześnie działać przede wszystkim z przyzwyczajenia.
Z zewnątrz ambicja i automatyzm mogą wyglądać podobnie. W obu przypadkach:
pracujesz,
zdobywasz kolejne kompetencje,
realizujesz projekty,
przyjmujesz nowe obowiązki,
planujesz następny etap.
Różnica pojawia się dopiero wtedy, gdy zatrzymujesz się i pytasz:
Czy nadal świadomie wybieram to, do czego dążę?
Najważniejsze wnioski
Ambicja ma osobiste uzasadnienie. Automatyzm opiera się głównie na wcześniejszej decyzji, presji lub przyzwyczajeniu.
Cel może być częściowo inspirowany przez innych i nadal być Twoim celem.
Ważne jest nie tylko to, czego chcesz, ale również dlaczego tego chcesz.
Nie każda zmiana kierunku oznacza rezygnację z ambicji.
Czasami potrzebujesz zmienić nie samą potrzebę, lecz sposób jej realizacji.
Zanim stworzysz kolejny plan działania, warto sprawdzić, co podtrzymuje obecny cel.
Czym różni się świadoma ambicja od automatyzmu?
Świadoma ambicja
Świadoma ambicja nie oznacza, że każdy etap celu jest przyjemny. Możesz odczuwać strach, zmęczenie i frustrację, a mimo to wiedzieć, dlaczego podejmujesz wysiłek.
Taki cel:
ma dla Ciebie osobiste znaczenie,
pasuje do Twoich obecnych wartości,
uwzględnia realne koszty,
może zostać skorygowany,
nie jest jedynym źródłem Twojej wartości,
pozostawia miejsce na ponowną decyzję.
Automatyzm
Automatyzm zaczyna się wtedy, gdy przestajesz dokonywać wyboru, ale nadal wykonujesz kolejne działania. Cel jest podtrzymywany przez zdania:
„Skoro zacząłem, muszę skończyć”.
„Tego się ode mnie oczekuje”.
„Nie mogę teraz zmienić zdania”.
„W moim wieku powinienem być już dalej”.
„Nie wiem, czego chcę zamiast tego”.
„Tak zawsze wyglądała moja droga”.
Automatyzm nie musi oznaczać braku wyników. Często właśnie osoby bardzo skuteczne najdłużej realizują nieaktualne cele, ponieważ potrafią mobilizować się mimo utraty sensu.
Dlaczego realizujemy cele, których już świadomie nie wybieramy?
1. Przyzwyczajenie daje poczucie bezpieczeństwa
Cel organizuje Twoje działania. Wiesz, jakie zadania wykonywać, czego się uczyć i jak oceniać postępy.
Ponowne sprawdzenie kierunku może oznaczać chwilową niepewność.
Łatwiej jest więc poprawić harmonogram niż zapytać, czy nadal chcesz dojść do miejsca, które znajduje się na końcu planu.
Kupujesz nowy planer, zmieniasz system zarządzania czasem albo zapisujesz się na kolejne szkolenie. Próbujesz skuteczniej realizować cel, którego od dawna nie poddawała/eś refleksji.
2. Cel staje się częścią tożsamości
Nie mówisz już tylko: „Chcę objąć stanowisko kierownicze”.
Zaczynasz myśleć:
„Jestem osobą, która robi karierę”.
„Jestem przedsiębiorcą, który nieustannie się rozwija”.
„Jestem człowiekiem, który nigdy się nie poddaje”.
„Jestem przyszłym partnerem w firmie”.
W takiej sytuacji zmiana celu może wyglądać jak utrata części siebie. Tymczasem rezygnacja z jednej ścieżki nie usuwa kompetencji, doświadczenia ani wartości, które rozwinąłeś podczas jej realizacji. Możesz pozostać ambitna/y, nie kontynuując każdego wcześniejszego planu.
3. Oczekiwania otoczenia są łatwiejsze do rozpoznania niż własne potrzeby
Niektóre cele są społecznie czytelne:
awans,
większe wynagrodzenie,
własna firma,
wyższe stanowisko,
duży zespół,
kolejny certyfikat,
większa rozpoznawalność.
Łatwo je wytłumaczyć. Trudniej powiedzieć:
„Nie chcę już zarządzać większym zespołem”.
„Wolę rozwijać mniejszą, bardziej specjalistyczną firmę”.
„Nie potrzebuję kolejnego awansu”.
„Zależy mi bardziej na czasie niż na prestiżu”.
„Nie chcę porzucać zawodu, ale potrzebuję inaczej pracować”.
Nie oznacza to braku ambicji. Może oznaczać, że zmienił się sposób, w jaki definiujesz rozwój.
4. Dotychczasowy wysiłek utrudnia zmianę decyzji
Im więcej czasu, pieniędzy i energii zainwestowałeś, tym trudniej zapytać, czy dalsze koszty nadal mają sens.
Pojawia się myśl:
Nie mogę teraz zrezygnować, ponieważ poświęciła/em temu już zbyt wiele.
Wcześniejszy wysiłek nie musi jednak zostać zmarnowany. Wiedzę, doświadczenie, kontakty i umiejętności możesz wykorzystać w kolejnym celu.
Ważniejsze od pytania „ile już zainwestowałem?” jest pytanie:
Czy wiedząc to, co wiem dzisiaj, nadal podjąłbym/ęłabym tę decyzję?
5. Nie wiesz, co miałoby pojawić się zamiast starego celu
Stary cel daje strukturę, nawet jeśli przestał dawać energię.
Nowy kierunek nie jest jeszcze wyraźny. Pomiędzy nimi pojawia się przestrzeń, w której nie masz gotowej odpowiedzi.
To może być niekomfortowe.
Nie musisz jednak natychmiast wybierać nowego celu. Możesz najpierw:
nazwać obecną potrzebę,
stworzyć kilka możliwych kierunków,
przeprowadzić małe eksperymenty,
zebrać informacje,
porozmawiać z osobami wykonującymi interesującą Cię pracę,
sprawdzić, co dzieje się z Twoją energią podczas różnych działań.
Brak gotowej alternatywy nie jest wystarczającym powodem do automatycznego kontynuowania starego planu.
Czy cel inspirowany przez innych może być naprawdę mój?
Tak. Wiele ważnych celów pojawia się dzięki wpływowi innych ludzi. Nauczyciel może pokazać Ci interesującą dziedzinę. Przełożony może zauważyć kompetencje, których sam jeszcze nie dostrzegasz. Rodzina może przekazać wartości, które później świadomie uznasz za własne.
Problemem nie jest sam zewnętrzny wpływ. Warto natomiast sprawdzić, czy po rozpoznaniu tego wpływu nadal możesz powiedzieć:
Rozumiem, skąd pochodzi ten cel, i świadomie wybieram go dzisiaj.
Badania nad samouzgodnieniem celów pokazują, że cele bardziej zgodne z osobistymi zainteresowaniami i wartościami wiążą się z bardziej wytrwałym wysiłkiem, większym prawdopodobieństwem osiągnięcia oraz zaspokojeniem potrzeb psychologicznych.
Nie oznacza to, że właściwy cel musi być zawsze przyjemny. Znaczenie ma jednak to, czy jego realizacja wynika głównie z osobistego wyboru, czy z poczucia przymusu.
Cztery możliwe źródła motywacji
Przyjrzyj się swojemu celowi i sprawdź, które zdania najlepiej opisują powody jego realizacji.
Zainteresowanie
„To działanie jest dla mnie ciekawe”.
„Chcę sprawdzić, czego mogę się nauczyć”.
„Sam proces daje mi energię”.
Osobiste znaczenie
„Nie każdy etap jest przyjemny, ale rezultat jest dla mnie ważny”.
„Ten cel jest zgodny z kierunkiem, który wybieram”.
„Rozumiem jego koszty i świadomie je akceptuję”.
Presja wewnętrzna
„Jeżeli tego nie osiągnę, będę czuł się gorszy”.
„Muszę udowodnić, że potrafię”.
„Nie mogę pozwolić sobie na zmianę zdania”.
Presja zewnętrzna
„Inni oczekują ode mnie tego wyniku”.
„Boję się, że stracę uznanie”.
„Nie chcę nikogo rozczarować”.
„Tak wygląda sukces w moim środowisku”.
Większość celów opiera się na kilku źródłach jednocześnie. Możesz interesować się rozwojem firmy, potrzebować bezpieczeństwa i jednocześnie cenić uznanie.
Nie chodzi o znalezienie całkowicie „czystej” motywacji. Chodzi o zauważenie, które powody najmocniej wpływają na Twoje decyzje.
Teoria autodeterminacji rozróżnia bardziej autonomiczne i bardziej kontrolowane formy motywacji. Istotne jest nie tylko samo działanie, lecz także to, czy człowiek doświadcza go jako wybranego i zgodnego z własnymi wartościami.
5 pytań, które pomogą Ci sprawdzić źródło celu
1. Kiedy po raz pierwszy uznałem, że tego chcę?
Przypomnij sobie moment, w którym cel się pojawił.
Co działo się wtedy w Twoim życiu?
Czego Ci brakowało?
Co chciałeś zmienić?
Komu chciałeś coś udowodnić?
Jak wyobrażałeś sobie przyszłość?
Cel nie powstaje w próżni. Zrozumienie jego początku pomaga ocenić, czy pierwotne uzasadnienie nadal jest aktualne.
2. Czyją aprobatę miał mi dać ten cel?
Potrzeba uznania jest naturalna. Nie oznacza automatycznie, że cel jest niewłaściwy.
Sprawdź jednak:
kto byłby najbardziej zadowolony z Twojego sukcesu,
kogo najbardziej boisz się rozczarować,
czy bez tej osoby wybrała/byś podobny kierunek,
czy osiągnięcie celu zmieniłoby sposób, w jaki oceniasz siebie.
3. Co zostałoby z celu, gdyby nikt się o nim nie dowiedział?
Wyobraź sobie, że nie możesz:
opowiedzieć o sukcesie znajomym,
opublikować go w mediach społecznościowych,
umieścić nowego stanowiska na LinkedInie,
otrzymać pochwały,
porównać się z innymi.
Czy rezultat nadal miałby dla Ciebie wartość?
To pytanie nie unieważnia społecznego znaczenia sukcesu. Pokazuje jedynie, co pozostaje, kiedy na chwilę odejmiesz zewnętrzne uznanie.
4. Czy chcę nie tylko rezultatu, ale również życia, którego wymaga jego realizacja?
Możesz chcieć prowadzić dużą firmę, ale nie chcieć zarządzać wieloma osobami.
Możesz chcieć awansu, ale nie chcieć spędzać większości dnia na zadaniach administracyjnych.
Możesz chcieć zmienić zawód, ale nie być gotowy na kilkuletni spadek dochodów.
Zapytaj:
Czy akceptuję codzienność prowadzącą do tego wyniku?
Czy chcę pracować w wymaganym rytmie?
Czy akceptuję poziom ryzyka?
Czy cel pozostawia miejsce na inne ważne części życia?
Czy cena jest czasowa, czy stanie się nową normą?
Czasami pragniemy rezultatu, ale nie chcemy życia, które prowadzi do jego osiągnięcia.
To nie jest słabość. To informacja potrzebna do podjęcia świadomej decyzji.
5. Jaką potrzebę próbuję zaspokoić przez ten cel?
Za konkretnym celem może znajdować się potrzeba:
bezpieczeństwa,
autonomii,
wpływu,
uznania,
przynależności,
twórczości,
rozwoju,
spokoju,
stabilności,
poczucia sensu.
Kiedy nazwiesz potrzebę, możesz zauważyć, że istnieje więcej niż jeden sposób jej zaspokojenia.
Awans nie jest jedyną drogą do większego wpływu.
Własna firma nie jest jedyną drogą do autonomii.
Zmiana zawodu nie jest jedyną drogą do odzyskania sensu.
Większe zarobki nie zawsze są jedyną drogą do poczucia bezpieczeństwa.
Ćwiczenie: źródło mojego celu
Dokończ poniższe zdania bez poprawiania pierwszej odpowiedzi:
Chcę osiągnąć ten cel, ponieważ…
Kiedy go osiągnę, będę mógł/mogła…
Bez tego celu obawiam się, że…
Osobą, której opinię biorę najbardziej pod uwagę, jest…
Cena, którą obecnie płacę, to…
Potrzeba ukryta pod tym celem to…
Innym sposobem zaspokojenia tej potrzeby może być…
Gdybym podejmował/a decyzję dzisiaj, wybrał/abym…
Przeczytaj odpowiedzi i zaznacz fragmenty związane z:
ciekawością,
osobistym znaczeniem,
poczuciem obowiązku,
lękiem przed oceną,
potrzebą bezpieczeństwa,
potrzebą uznania,
rzeczywistą gotowością do ponoszenia kosztów.
Nie oceniaj odpowiedzi. Potraktuj je jak informacje potrzebne do świadomego wyboru.
Ambicja nie musi oznaczać ciągłego wzrostu
W środowisku zawodowym rozwój często przedstawiany jest jako ruch w jednym kierunku:
wyższe stanowisko,
większy zespół,
większa firma,
wyższy przychód,
więcej projektów,
większa odpowiedzialność,
większa rozpoznawalność.
Świadoma ambicja może jednak oznaczać także:
większą specjalizację zamiast zarządzania,
lepszą jakość zamiast większej skali,
większą autonomię zamiast wyższego stanowiska,
bardziej stabilny rytm zamiast ciągłego przyspieszania,
mniejszą liczbę klientów przy bardziej pogłębionej współpracy,
zakończenie projektu, który przestał mieć znaczenie.
Nie chodzi o obniżanie wymagań.
Chodzi o wybór wymagań, które służą kierunkowi naprawdę ważnemu dla Ciebie.
Przykład: awans, którego już nie potrzebował
Tomasz przez kilka lat budował pozycję potrzebną do objęcia stanowiska dyrektorskiego. Miał odpowiednie doświadczenie, znał organizację i był postrzegany jako naturalny kandydat.
Kiedy możliwość awansu stała się realna, zamiast ekscytacji pojawiło się napięcie.
Początkowo uznał, że to zwykły lęk przed większą odpowiedzialnością. Zaczął więc jeszcze intensywniej przygotowywać się do rozmowy.
Podczas pracy nad celem przyjrzeliśmy się temu, co awans miał mu dać.
Kilka lat wcześniej zależało mu na:
większym wpływie,
rozwoju,
stabilności finansowej,
potwierdzeniu kompetencji.
Z czasem jego sytuacja się zmieniła. Miał już duży wpływ na projekty, czuł się finansowo bezpieczniej, a najwięcej satysfakcji dawała mu praca ekspercka.
Stanowisko dyrektorskie oznaczałoby natomiast więcej administracji, więcej zarządzania personelem i mniej bezpośredniej pracy w obszarze, który naprawdę go interesował.
Tomasz nie zrezygnował z ambicji. Zmienił jej formę.
Rozpoczął rozmowy o roli eksperckiej z większą decyzyjnością, ale bez odpowiedzialności za duży zespół.
Jego celem przestał być kolejny szczebel. Stał się nim wpływ zgodny z jego mocnymi stronami.
Imię oraz część szczegółów historii zostały zmienione w celu ochrony prywatności.
Co zrobić, gdy odkryjesz, że działasz automatycznie?
Nie musisz od razu porzucać celu ani podejmować radykalnej decyzji.
Wykonaj cztery kroki.
Krok 1. Nazwij pierwotny sens celu
Czego potrzebowała/eś, kiedy go wyznaczałeś?
Krok 2. Nazwij obecną potrzebę
Co jest ważne dla Ciebie dzisiaj?
Krok 3. Stwórz trzy wersje dalszego działania
kontynuacja celu bez zmian,
zmiana jego formy, tempa lub zakresu,
wybór innego kierunku.
Krok 4. Przeprowadź mały eksperyment
Zanim zmienisz całe życie, zbierz informacje.
Może to być:
rozmowa z osobą wykonującą interesującą Cię pracę,
testowa usługa,
jeden dzień pracy w innym rytmie,
ograniczenie zakresu projektu na dwa tygodnie,
delegowanie części obowiązków,
przeprowadzenie jednej rozmowy rekrutacyjnej,
zarezerwowanie czasu na niewielki fragment własnego projektu.
Pierwszy krok nie musi prowadzić bezpośrednio do ostatecznej decyzji.
Ma pomóc Ci sprawdzić, co dzieje się z Twoją energią, zainteresowaniem i poczuciem sensu.
Czy zmiana celu oznacza brak konsekwencji?
Nie zawsze. Konsekwencja nie polega na realizowaniu każdej wcześniejszej decyzji niezależnie od nowych informacji.
Może również oznaczać wierność ważniejszemu kierunkowi, nawet jeśli wymaga on zmiany konkretnego planu.
Badania nad dostosowywaniem celów pokazują, że zdolność wycofania zaangażowania z celu, który stał się nieosiągalny, oraz skierowania energii ku innym wartościowym celom może wspierać dobrostan.
Nie jest to zachęta do porzucania celów przy pierwszej trudności. Jest to argument za rozróżnianiem wytrwałości od automatycznego trwania.
Zatrzymaj się przed sierpniem
Lipiec w tej kampanii służył sprawdzeniu:
czy Twój obecny cel nadal jest Twój,
czy nadal ma sens,
czy wynika ze świadomej ambicji, czy z automatyzmu.
W sierpniu nie będziemy od razu budować nowego planu.
Najpierw pojawi się przestrzeń na odpoczynek i obserwację.
Kiedy na chwilę słabnie codzienna presja, łatwiej zauważyć:
za czym naprawdę tęsknisz,
do czego nie chcesz wracać,
które działania odzyskują znaczenie,
jaki rytm bardziej Ci służy,
co wymaga korekty przed jesienią.
Nie musisz dzisiaj znać wszystkich odpowiedzi. Wystarczy, że przestaniesz automatycznie powtarzać starą decyzję.
Sprawdź, czy realizujesz własny cel
Przygotowałem bezpłatny test „Czy Twój obecny cel nadal jest Twój?”, który pomoże Ci przyjrzeć się:
źródłu celu,
wpływowi oczekiwań otoczenia,
zgodności celu z obecnym życiem,
cenie jego realizacji,
potrzebie kontynuacji, korekty lub zmiany kierunku.
Po wypełnieniu testu możesz umówić 30-minutową rozmowę, podczas której uporządkujemy najważniejsze wnioski i określimy pierwszy możliwy krok.
Najczęściej zadawane pytania
Czy cel motywowany pieniędzmi może być naprawdę mój?
Tak. Bezpieczeństwo finansowe, swoboda i możliwość zapewnienia sobie określonego stylu życia mogą być autentycznie ważne. Warto jednak sprawdzić, jaką potrzebę mają zaspokoić pieniądze oraz czy akceptujesz koszty wybranej drogi.
Czy potrzeba uznania oznacza, że cel jest niewłaściwy?
Nie. Potrzeba uznania jest naturalna. Problem pojawia się wtedy, gdy aprobata innych staje się jedynym uzasadnieniem celu albo wymaga stałego działania wbrew własnym potrzebom.
Czy zmniejszenie skali celu oznacza brak ambicji?
Nie. Może oznaczać lepsze dopasowanie celu do obecnych priorytetów, zasobów i oczekiwanej jakości życia.
Co zrobić, jeżeli nie wiem, czego chcę zamiast starego celu?
Nie musisz natychmiast wybierać nowego kierunku. Najpierw określ, czego nie chcesz dłużej kontynuować, jakie potrzeby są obecnie ważne i jakie niewielkie eksperymenty mogą dostarczyć Ci informacji.
Czy własny cel zawsze daje dużą motywację?
Nie. Nawet cel zgodny z wartościami może wymagać trudnych, monotonnych albo stresujących działań. Istotne jest to, czy rozumiesz jego osobiste znaczenie i świadomie akceptujesz związane z nim koszty.
Przeczytaj również
Źródła
Sheldon, K.M., Elliot, A.J., „Goal Striving, Need Satisfaction, and Longitudinal Well-Being: The Self-Concordance Model”, 1999.
Ryan, R.M., Deci, E.L., „Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being”, 2000.
Deci, E.L., Ryan, R.M., „The ‘What’ and ‘Why’ of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior”, 2000.
Wrosch, C. i in., „Adaptive Self-Regulation of Unattainable Goals: Goal Disengagement, Goal Reengagement, and Subjective Well-Being”, 2003.
Barlow, M.A. i in., „Goal Adjustment Capacities and Quality of Life: A Meta-Analytic Review”, 2020.
O autorze
Mateusz Grabowski – coach life i career, twórca Pracowni Rozkwitu Celów. Wspiera osoby, które chcą uporządkować cele zawodowe i osobiste, odzyskać poczucie kierunku oraz przełożyć ważne decyzje na konkretne działania.
Artykuł powstał na podstawie literatury wskazanej w źródłach, doświadczenia autora w pracy coachingowej oraz zanonimizowanych przykładów. Ma charakter edukacyjny i nie zastępuje psychoterapii, diagnozy medycznej ani specjalistycznego doradztwa.
Komentarze