Brak satysfakcji z pracy: czy problemem jest sama praca, czy sposób, w jaki dziś pracujesz?
Część osób szczerze nienawidzi swojej pracy. Są też tacy, którzy ją kochają, ponieważ mogą się w niej w pełni realizować. Dziś zajmiemy się jednak nie skrajnościami, a tym, co znajduje się pomiędzy nimi. Bo większość moich klientów znajduje się właśnie w tej strefie pomiędzy: osiągnęli sukces zawodowy i kochają swój zawód, ale jednocześnie coraz gorzej czują się z tym, jak wygląda ich tydzień. Ponieważ jako ludzie lubimy skrajności i szukamy jednoznacznych odpowiedzi, w takich sytuacjach często skłaniamy się ku tej bardziej radykalnej granicy wspomnianego spektrum. Uważamy, że nasze zmęczenie i niezadowolenie potrzebują radykalnych odpowiedzi i rozwiązań: “jeżeli odczuwam brak satysfakcji z pracy, to powinienem/powinnam ją zmienić”. I właśnie w takich sytuacjach pomocny jest coaching, czyli proces pogłębionej analizy celów przepuszczonych przez pryzmat doświadczeń, talentów, ryzyka oraz, najważniejszych w procesach, które prowadzę – wartości.
W Pracowni Rozkwitu Celów patrzę na wspomniany problem wypalenia przede wszystkim przez trzy soczewki: wartości, kompetencji i warunków pracy. Dopiero ich zestawienie pozwala stworzyć precyzyjny mikroskop, w którym dokładniej widać, czy źródłem niezadowolenia jest sam zawód, pełniona rola, organizacja, a może sposób, w jaki praca została ustrukturyzowana w ostatnich latach.
Brak satysfakcji z pracy nie jest jeszcze diagnozą
Zdanie „nie jestem zadowolony z pracy” opisuje rezultat. Natomiast nie wiemy jeszcze, jakie jest źródło tego niezadowolenia. Mogą bowiem za nim stać rozmaite przyczyny: przeciążenie, brak poczucia autonomii, niewykorzystanie kompetencji, konflikt wartości, trudne relacje, rutyna, brak rozwoju, utrata znaczenia/ważności wykonywanej pracy albo przewartościowanie potrzeb na kolejnym etapie życia.
W procesie coachingowym taka precyzyjna analiza jest kluczowa, ponieważ każde z wymienionych źródeł poprowadzi nas do zupełnie innych rozwiązań. Jeżeli problemem jest nadmiar spotkań, rozwiązanie będzie inne niż wtedy, gdy Twoje miejsce pracy wymusza na Tobie działanie, które jest wbrew Twoim wartościom. Jeżeli nie wykorzystujesz swoich najmocniejszych kompetencji, być może potrzebujesz zmienić swoją rolę, a nie zawód. Bo diabeł tkwi w szczegółach. A im więcej poznamy ich na początku, tym bardziej precyzyjny i skuteczny będzie plan realizacji Twoich prawdziwych zawodowych aspiracji.
Dlatego proponuję Ci na początek kilka pytań prowadzących do możliwie precyzyjnych odpowiedzi.
1. Jak mogę w tej pracy realizować swoje wartości?
Jednym z pierwszych obszarów, którym warto się przyjrzeć, są wartości. Pracując z nimi, nie traktuję ich jako abstrakcyjnej listy haseł, ale jako konkretne warunki, bez których tracisz poczucie, że Twoja praca jest z Tobą spójna.
Jeżeli szczególnie cenisz sobie autonomię, a od kilku lat tracisz wpływ na zakres i sposób wykonywania zadań, to narasta w Tobie poczucie zawodowej alienacji – Twoja praca oddziela się od tego, kim czujesz, że jesteś. W innym przypadku możesz kłaść duży nacisk na jakość wykonanych zadań. Co jednak z tego, gdy system (w tym artykule precyzuję ten termin) nagradza tempo i liczbę odhaczonych obowiązków? Podobnie z rozwojem, odpowiedzialnością, twórczością, bezpieczeństwem czy poczuciem sensu. Wartości nie odpowiadają na pytanie „jaki zawód mam wykonywać?”. Dają Ci znaczenie więcej: pozwalają sprawdzić, jak powinna wyglądać Twoja praca, żebyś mógł uznać ją za własną. A dokładniej: co zrobić, byś mógł/mogła rozwijać się w i poprzez swoją pracę.
Zadaj sobie pytanie: “Jak w mojej pracy mogę realizować najważniejsze dla mnie wartości”? To pytanie wymaga odpowiedzi na wcześniejsze: “Jakie są cztery najważniejsze dla mnie wartości?” Tematowi wartości poświęcę osobny artykuł.
2. Kiedy obecna rola wykorzystuje to, co już potrafię?
Znasz ten paradoks: dzięki zdobytym kompetencjom jesteś dziś znacznie lepsza/y w swoim zawodzie niż dziesięć lat temu, ale w pracy czujesz, że wykorzystujesz coraz mniejszą część Twojego doświadczenia. Naukowiec, który z łatwością rozwiązuje złożone problemy, może spędzać większość tygodnia na administracji. Osoba z dużą kreatywnością jest przesunięta do zadań związanych z koordynacją i kontrolą procesu. Ekspert może awansować na stanowisko, na którym prawie nie wykorzystuje talentów, które zapewniły mu ów awans. W takiej sytuacji łatwo pomyśleć: „nie realizuję się już w tym zawodzie”. Zamiast jednoznacznego defetyzmu, proponuję Ci jednak otwierające pytanie: „kiedy moja obecna wykorzystuje to, co już potrafię?”.
Jeżeli nie możesz wykorzystać najważniejszych dla siebie kompetencji, Twój poziom motywacji będzie coraz bardziej spadał do poziomu, w którym całkowicie stracisz zainteresowanie swoim kierunkiem zawodowym. Dlatego wypisz trzy kompetencje, z których jesteś dziś najbardziej dumna/y, i sprawdź, jak często naprawdę korzystała/eś z nich w ostatnim tygodniu.
3. A co z warunkami pracy?
Możesz lubić swoją profesję, dostrzegać jej znaczenie, lecz mieć poczucie, że jest to tylko teoretyczne, ponieważ praktyka, czyli warunki pracy, nie są dostosowane do Twoich potrzeb. Sposób organizacji dnia, liczba spotkań, pilne maile i telefony wciąż przerywające Twój flow, brak poczucia wpływu, anachroniczny styl zarządzania mają często dla Ciebie większe znaczenie niż nazwa Twojego stanowiska.
Potrzeba autonomii jest tutaj szczególnie ważna. Rozumiem ją jako Twój poziom wpływu, który daje Ci poczucie dobrze wykonanej pracy. Sprawdź więc, gdzie naprawdę możesz decydować? Jak sposób organizacji pracy zapewnia Ci czas na koncentrację i wykorzystanie najważniejszych dla Ciebie kompetencji?
4. Jak wyglądają Twoje relacje w pracy?
Czasami zamiana przełożonego, zespołu albo sposobu współpracy bardzo wyraźnie poprawia lub pogarsza naszą pracę. Z mojego doświadczenia wiem, jak fundamentalna jest jakość komunikacji, feedbacku, odpowiedzialności i poczucia bezpieczeństwa w relacjach zawodowych. Dlatego warto rozdzielić niezadowolenie z samej pracy od niezadowolenia z konkretnego modelu realcji w niej obenych. Z kim współpraca pomaga Ci wykonywać dobrą pracę?Jakie relacje tworzą najwięcej napięcia? Gdzie i kiedy odczuwasz to napięcie w ciele? Jeżeli w tej sferze jest problem, to jak można go naprawić (negocjacje, zmiana zespołu, szkolenia z umiejętności miękkich)? A może relacje w Twoim środowisku pracy są po prostu przemocowe i bezpieczniej będzie dla Ciebie z niej odejść?
5. Jakie Twoje potrzeby zawodowe uległy zmianie?
Cel dobrze pasujący do Ciebie w wieku 30 lat często nie odpowiada tym potrzebom i wartościom, które masz w wieku 42 lat. Przykładowo, kiedyś szczególnie ważne mogło być tempo rozwoju, zdobycie prestiżu albo potrzeba podejmowania nowych wyzwań. Dziś bardziej potrzebujesz autonomii, poczucia głębi, spokojniejszego i przewidywalnego rytmu, wartościowych relacji. Dlatego możesz mieć potrzebę ponownego dopasowania pracy do Twoich potrzeb, kompetencji i wartości. Warto więc co jakiś czas sprawdzić, czy środowisko zawodowe, które kiedyś wybrała/eś, nadal wspiera to, kim jesteś teraz.
Problem dezaktualizacji celów zawodowych dokładniej poruszam w artykule: 7 sygnałów, że nie wiem, czy mój cel ma nadal sens.
Trzy kolumny: co możesz zmienić, a czego (prawdopodobnie) nie
To proste narzędzie pomoże sprawdzić Ci granice job craftingu w Twojej pracy. Podziel kartkę na trzy wiersze:
MOGĘ ZMIENIĆ SAMODZIELNIE | np. kolejność zadań; sposób organizacji dnia; uzyskiwanie feedbacku; blok czasu skoncentrowanej pracy |
MOGĘ ZMIENIĆ WSPÓLNIE Z ORGANIZACJĄ | np. zakres odpowiedzialności; proporcje obowiązków; sposób raportowania; udział w projektach; niektóre zasady współpracy |
PRAWDOPODOBNIE NIE ZMIENIĘ W TYM MIEJSCU | np. model organizacji; wartości firmy; ograniczenia wynikające ze struktury |
Gdzie pojawia się job crafting?
Jeżeli część problemu znajduje się w pierwszej lub drugiej kolumnie, jednym z narzędzi, które warto rozważyć, jest job crafting, czyli świadome modyfikowanie wybranych elementów pracy: zadań, relacji, sposobu wykonywania roli i zasobów, do których masz dostęp. Pełne wyjaśnienie tej motody, wraz z przykładami i ćwiczeniem znajdziesz w artykule „Zanim zmienisz pracę, sprawdź, co możesz zmienić w obecnej. Czym jest job crafting?”.
Najważniejsza zasada jest prosta: zadaniem job craftingu nie jest udowodnienie, że za wszelką cenę musisz zostać w swojej pracy. Dzięki niemu możesz jednak sprawdzić, czy zmiana elementów pracy poprawia jej dopasowanie do Twoich wartości, kompetencji i potrzeb.
A jeśli mały eksperyment niczego nie zmieni?
To również jest odpowiedź. Jeżeli próbujesz odzyskać większą autonomię, w pełni wykorzystywać swoje kompetencje, zmienić proporcje zadań albo poprawić sposób współpracy, lecz dalej odczuwasz narastające niezadowolenie ze swojej pracy, problem zapewne znajduje się poza obszarem, który możesz przeprojektować. Ta granica pokazuje, czego nie da się zmienić bez zmiany roli, zespołu albo miejsca pracy. Dzięki temu kolejna decyzja nie jest już tylko reakcją na frustrację, a odpowiedzią na precyzyjnie nazwane potrzeby.
Jak odzyskać satysfakcję z pracy?
Nie zaczynałbym od pytania: „jak zmusić się, żeby znowu ją polubić?”. Bardziej użyteczne jest: „w jakich sytuacjach ta praca nadal wydaje mi się wartościowa i co te sytuacje mają wspólnego?”. Jeżeli potrafisz wskazać takie momenty, masz materiał do małego eksperymentu. Jeśli zaś nie potrafisz wskazać żadnych, również jest to ważna informacja i być może argument, żeby zacząć rozważać większą zmianę.
Ćwiczenie na 15 minut Wypisz po jednej odpowiedzi na trzy pytania: 1) Jakiej wartości najbardziej brakuje mi dziś w pracy? 2) Jakiej ważnej kompetencji używam zbyt rzadko? 3) Jaki element warunków pracy najbardziej utrudnia mi dobre działanie? Następnie wybierz jedną zmianę, którą możesz przetestować w ciągu najbliższych 7–14 dni. |
Nie musisz jeszcze wiedzieć, co dalej
Brak satysfakcji z pracy nie powinien być lekceważony. Nie musi jednak automatycznie prowadzić do najbardziej radykalnego rozwiązania. Najpierw spróbuj nazwać problem dokładniej. Zastanów się: „czego najbardziej mi brakuje?”, „co najrzadziej wykorzystuję? oraz „co najbardziej mnie ogranicza?”.
Potem sprawdź, czy te elementy można zmienić w obecnym miejscu. Jeśli tak – przeprowadź mały eksperyment, a jeśli nie, to masz znacznie lepszy punkt wyjścia do rozmowy o kolejnym etapie kariery. Nie zaczynasz wtedy od zera. Zaczynasz od wiedzy o tym, jakie wartości chcesz chronić, jakich kompetencji potrzebujesz używać i jakich warunków pracy wymagasz, żeby dobrze i efektywnie funkcjonować.
FAQ
Co zrobić, gdy nie mam satysfakcji z pracy?
Najpierw rozdziel możliwe źródła problemu: wartości, kompetencje, autonomia, relacje, znaczenie i warunki pracy. Dopiero później oceniaj, czy potrzebna jest korekta roli czy większa zmiana.
Jak odzyskać satysfakcję z pracy?
Nie zawsze da się ją po prostu „odzyskać”. Warto sprawdzić, w jakich sytuacjach praca nadal daje Ci poczucie sensu i wykorzystuje ważne kompetencje, a następnie przetestować zmianę jednego konkretnego elementu.
Jak mieć więcej autonomii w pracy?
Najpierw oddziel formalne ograniczenia od zwyczajów. Sprawdź, czy możesz negocjować kolejność zadań, sposób prowadzenia spotkań, dostępność, rytm komunikacji albo zakres decyzji.
Jak sprawdzić, czy problemem jest praca czy sposób pracy?
Zestaw trzy obszary: wartości, kompetencje i warunki. Jeśli lubisz samą dziedzinę i nadal angażują Cię niektóre zadania, ale warunki blokują to, co jest dla Ciebie ważne, problem może leżeć bardziej w konstrukcji roli niż w zawodzie.
Czy job crafting pomaga przy braku satysfakcji z pracy?
Może być użytecznym eksperymentem diagnostycznym: pozwala sprawdzić, czy zmiana zadań, relacji, autonomii lub sposobu działania poprawia Twoje dopasowanie pracy. Nie jest jednak uniwersalnym rozwiązaniem i ma wyraźne granice.
Przeczytaj także:
O autorze
dr Mateusz Grabowski – coach kariery i rozwoju osobistego, twórca Pracowni Rozkwitu Celów.
Pracuję z profesjonalistkami i profesjonalistami, którzy chcą sprawdzić, czy ich dotychczasowy kierunek nadal im służy, uporządkować ważne decyzje i przełożyć je na realny kolejny krok.
Więcej o moim podejściu znajdziesz na matgrabowski.com.
Możesz też obserwować mnie na LinkedIn.
Zakorzeń. Rozwiń. Zrealizuj.
Komentarze